BaĞıMLı GeNc
Üye No: 14
Cinsiyet: 
Mesaj Sayısı: 318
Nerden: istanbul
Karma -1
Uyarı Puanı:
 %0
|
 |
« :» |
|
Yıllık izin hakları ve uygulaması
Yıllık ücretli izin anayasal bir haktır. Uygulamada işçilerin yıllık izinlerinin hak ettikleri dönemlerde kullandırılmayarak birkaç yıla ait izinlerinin biriktirildiği görülmektedir. Bu uygulama iş mevzuatına aykırıdır ve cezai yaptırımı vardır
11/08/2007 (589 kişi okudu)
ARİF TEMİR (Arşivi)
Yıllık ücretli izin anayasa ile güvence altına alınmış anayasal bir haktır. İzin hakkından vazgeçilemez. Yıl boyunca çalışanların bir süre dinlenmeleri, beden ve ruh sağlığı bakımından gerekli olduğu gibi izin sonrası verimliliği ve motivasyonu da olumlu yönde etkilemektedir. Yıllık ücretli izinlerle ilgili düzenlemeler iş mevzuatında çalışanların statülerine göre (işçi, gemi adamı, gazeteci) ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu yazımızda 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışanların (işçilerin) izin uygulaması üzerinde durulacaktır.
Yıllık izne hak kazanma
Yıllık ücretli izine hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçilerin, aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır. Bir işverenin 4857 sayılı kanun kapsamına giren işyerinde çalışmakta olan işçilerin aynı işverenin 4857 sayılı kanun kapsamına girmeyen işyerlerinde geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır. Bu sürelerin toplamının bir yıl olması gerekir.
Bir yıllık süre içinde İş Kanunu'nun 55. maddesinde sayılan yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılan haller dışındaki sebeplerle işçinin devamının kesilmesi halinde bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresi eklenir ve bu suretle işçinin izin hakkını elde etmesi için gereken bir yıllık hizmet süresinin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.
İşçinin gelecek izin hakları için geçmesi gereken bir yıllık hizmet süresi, bir önceki izin hakkının doğduğu günden başlayarak gelecek hizmet yılına doğru hesaplanır.
İşçi, her hizmet yılına karşılık yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır.
Aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile aynı bakanlığa bağlı tüzel kişilerin işyerlerinde geçen süreler ve kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar veya bunlara bağlı işyerlerinde geçen süreler, işçinin yıllık ücretli izin hakkının hesaplanmasında göz önünde bulundurulur. İşçinin aynı işverene bağlı işyerinde/işyerlerinde ara vererek çalışması durumunda yıllık iznin hesabında hizmet süreleri birleştirilerek değerlendirilir. Örneğin bir işyerinde 9 ay çalışıp askere giden bir işçi askerlik dönüşü aynı işyerinde 3 ay daha çalıştığında yıllık ücretli izne hak kazanır.
Yıllık ücretli izin süreleri
İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara İş Kanununun yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz. İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresinde işçinin kıdemi ve yaşı esas alınmaktadır. Buna göre hizmet süresi;
a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört günden,
b) Beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden,
c) On beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden, az olamaz. Ancak on sekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.
Beşinci yılın iznini kullanma konusunda uygulamada tereddütler oluşmaktadır. Bu tereddüt beşinci yılın izni 14 işgünümü yoksa 20 iş günü mü kullanılacağı konusundan kaynaklanmaktadır. İşçi beşinci yılın iznini altınca yılda 14 iş günü olarak kullanacaktır. Ancak yedinci yılda altıncı yılın iznini 20 işgünü olarak kullanmaya hak kazanacaktır.
Yıllık ücretli iznin uygulanması
İşçi yıllık izin isteminde, adını soyadını, varsa sicil numarasını, iznini hangi tarihler arasında kullanmak istediğini ve ücretsiz yol izni isteyip istemediğini yazar.
İzin kurulu veya işveren, işçinin istediği izin kullanma tarihi ile bağlı değildir. Ancak, izin sıra ve nöbetleşmesini göstermek üzere söz konusu kurulca düzenlenecek çizelgeler işçinin talebi ve iş durumu dikkate alınarak hazırlanır. Aynı tarihe rastlayan izin isteklerinde; işyerindeki kıdem ve bir önceki yıl iznini kullandığı tarih dikkate alınarak öncelikler belirlenir.
Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez. Bu iznin İş Kanunu'nun 53'üncü maddesinde gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Ancak, 53. maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere en çok üçe bölünebilir. İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.
Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Örneğin bir işçi çalışmış olduğu işyerinde haftada bir gün hafta tatili kullanıyorsa işçinin kıdemi de 5 yıldan az ise işçi 14 işgünü yıllık izne ilave olarak 2 gün de hafta tatili eklenerek 16 gün yıllık ücretli izin kullanacaktır. İşçinin yıllık ücretli izin kullandığı dönemde ulusal bayram ve genel tatil günü varsa, örneğin 23 Nisan tarihinde izin kullanıyorsa, izin süresine 23 Nisan günü eklenir.
İzin bayram tatiline rastlarsa
İşveren veya işveren vekili, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye izin dönemine ilişkin ücreti ve bu döneme rastlayan ücret niteliğindeki haklarını izine başlamadan önce peşin olarak vermek veya avans olarak ödemek zorundadır.
Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir. İzin ücretinin belirlenmesinde; fazla çalışma karşılığı alınacak ücretler, primler, sosyal yardımlar ve işyerinin devamlı işçisi olup, normal saatler dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler için aldıkları ücretler hesaba katılmaz. Yıllık izin ücreti çıplak ücret üzerinden hesap edilir. Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışanlara; izin dönemine rastlayan çalışması gereken sürelere ilişkin ücretleri, yıllık izin ücreti olarak ödenir.
İş sözleşmesi sona ererse
İş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. Zamanaşımı süresi beş yıldır. İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin işçinin hak edip de kullanmadığı yıllık izinlerin ücretleri iş sözleşmesinin feshedildiği tarihteki ücret üzerinden hesap edilerek ödenir. Örneğin bir işçinin 2001 yılı iznini kullanmadan 2005 yılı temmuz ayında iş sözleşmesi feshedilmiş olsun. İşçinin 2001 yılına ait yıllık izin ücreti, 2005 Temmuz ayındaki ücreti üzerinden hesaplanacaktır.
Bir yıldan artan süreler için işçilere bu süreyle orantılı olarak yıllık izin ücreti ödenmez. Örneğin işyerinde bir yıl sekiz ay çalışıp sözleşmesi sona eren işçiye bir yıllık izin ücreti verilir ve kalan sekiz aylık süre için bu süreyle orantılı olarak yıllık izin ücreti iş sözleşmesinin feshinde ödenmez. Ayrıca sekiz aylık süreye yıllık izinde kullandırılmaz.
İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde İş Kanunu'nun
17. madde sinde belirtilen bildirim süresiyle, 27. madde gereğince işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç içe giremez.
Kısmi süreli ya da çağrı üzerine iş sözleşmesi ile çalışanlar yıllık ücretli izin hakkından tam süreli çalışanlar gibi yararlanır ve farklı işleme tâbi tutulamaz.
Kısmi süreli ya da çağrı üzerine iş sözleşmesi ile çalışanlar iş sözleşmeleri devam ettiği sürece her yıl için hak ettikleri izinleri, bir sonraki yıl izin süresi içine isabet eden kısmi süreli işgünlerinde çalışmayarak kullanır. Kısmi süreli çalışan işçi iş sözleşmesinde belirtilen çalışması gereken çalışma günlerinde bir yıl çalışması koşulu ile yıllık ücretli izne hak kazanır. Örneğin haftanın üç günü günde bir saat çalışan işçi bir yıllık çalışma süresini (hizmet akti süresi olarak) doldurursa yıllık ücretli izne hak kazanır. Bu işinin kıdemi bir yıl ise işçiye 14 işgünü yıllık izin verilir. Yıllık izin ücreti ise 14 günde çalışması gereken sürelerdeki miktarlar üzerinden ödenir.
Uygulamayla ilgili sorunlar
Uygulamada işçilerin yıllık izinlerinin hak ettikleri dönemlerde kullandırılmayarak birkaç yıla ait izinlerinin biriktirildiği görülmektedir. Bu uygulama yıllık izin düzenlemesine ilişkin iş mevzuatına aykırıdır. Bunun cezai yaptırımı vardır. Bu tür uygulamalar mevzuatın öngördüğü işçiyi dinlendirme amacına uygun değildir.
Bir başka sorun ise yıllık iznin bir bölümünün on günden aşağı olmamak üzere bölünebileceği hükmünün ihlal edilmesidir. Örneğin 16 gün yıllık izin kullanması gereken işçinin iznini en çok üçe bölmesi mümkün olduğuna göre işçinin iznin bir bölümünü 10 gün kesintisiz kullanması gerekirken, işçinin iznini değişik tarihlerde beşer gün ve altı gün olarak kullanmasıdır. Bu şekildeki uygulama mevzuata aykırılık oluşturmakta ve idari para cezasını gerektirmektedir. Yıllık ücretli izinle ilgili kurallara uymak ilgili mevzuatın öngördüğü bir zorunluluktur. Bunun yanında çalışanımızın sağlıklı ve mutlu olmasını, aynı zamanda işine karşı daha duyarlı hareket etmesini istiyorsak yıllık ücretli iznin verilmesinde ve kullanılmasındaki usul ve esaslara uymamız gerekmektedir.
Arif Temir: İş müfettişi
[eklenti yönetici tarafından silindi]
|
KoCaELiGeNcLiK.CoM > Genel > Hukuk > Yıllık izin hakları ve uygulaması 
