Bugun, tipta 'tekrarlayici zorlamalara bagli hasar' adiyla bilinen ve uzun sure bilgisayar kullananlarda ortaya cikan bir hastaliktan bahsetmek istiyorum. Buna kisaca, 'fare-klavye hastaligi' da diyebiliriz, cunku hastalik bilgisayar klavye ve faresi kullananlarda ayni hareketlerin surekli olarak tekrarlanmasina bagli olarak el ve kollardaki sinir, tendon, kas ve diger yumusak dokularda meydana gelen zedelenmeler bagli olarak ortaya cikiyor. Surekli tekrarlanan hareketlerin dokulardaki kan akimini bozabilecegini veya kaslardaki agri sensorlerinin asiri hassaslasmasina yol acabilecegini dusunenler de var.
Belirtiler oyle hemen degil, aylar hatta yillar icinde gelisiyor. Baslangicta parmaklarda, bilekte, kol ve dirsekte fazla rahatsiz edici olmayan gerginlik, katilik, agri... hissediliyor; ama hastaligin ilerlemesi ile hem bu sIkayetlerin siddeti artiyor, hem de el ve parmaklarda uyusukluk, karincalanma, sogukluk gibi norolojik belirtiler de ortaya cikiyor. Ellerde koordinasyon bozuklugu ve guc kaybina bagli olarak hareket kisitlanmasi ve uygunsuz hareketler gorulebiliyor. Bircok hastada geceleri artan agrilar da oluyor.
Istatistiklere gore, gun boyu bilgisayar kullanan sekreterler, memurlar, gazeteciler, borsacilar... daha buyuk risk altinda. Hastaligin bu mesleklerde %40'a varan oranlarda gorulebilecegi ileri suruluyor. Sabahtan aksama, aksamdan gece yarilarina kadar oyun oynayan gencleri de unutmamak lazim.
Nelere dikkat etmeli
Klavye-fare hastaligini onlemek icin bilgisayar kullanan herkesin titizlikle uymasi gereken bazi kurallar var.
*Gereksiz bilgisayar kullanimindan vazgecmek, mesela oyun oynamamak.
*Bilgisayar karsisinda dogru oturmak. Masanin cok yuksek veya alcak olmamasina dikkat edilmeli.
*Bilgisayar kullanirken dik oturulmali, ekrana veya klavyeye dogru egilmemeli.
*Klavyenin size bakan kenarinin bir destekle birkac santim yukseltilmeli.
*Uzun sure bilgisayar kullananlar, parcali klavyeler ve bilek destekleri gibi ergonomik gereclerden yararlanmali.
*Ideal kullanimin bile uzun zaman ayni sekilde surdurulmesi de unutulmamali ve arada gevseme egzersizleri yapilmali ve pozisyon degistirilmeli.
*Bilgisayari kullanirken bilekler yanlara veya asagi yukari bukulmemeli, kullanima ara verince el yanlara sarkitilarak veya diz uzerinde dinlendirilmeli.
*Buyuk yazi karakterleri tercih edilmeli, ekrani gormek icin one dogru egilmek zorunda kalinmamali.
*Tuslara dover gibi degil, yumusak dokunmali, fareyi siki degil hafif kavramali.
*Cift tus fonksiyonlarinda parmaklari geren hareketlerden kacinmali, iki eli kullanmali; omuzda telefon ahizesi ile bilgisayar kullanmamali.
Bu tedbirlerle rahatlamayanlarda bilgisayar kullaniminin belirli bir sure tamamen yasaklanmasi, agri kesici ve romatizma ilaclari ile yoga, gevseme egzersizleri... gibi fizyoterapi yontemlerine basvurulmasi da gerekebiliyor.
Prof. Dr. Ahmet Rasim Kucukusta
